Trang chủ › Cẩm nang học tập › Cẩm nang kiến thức

Toán 10: Tổng hợp phương trình đường tròn chi tiết

schedule.svg

Thứ tư, 23/9/2026 02:45 AM

Tác giả: Admin Hoclagioi

Phương trình đường tròn được xác định trên mặt phẳng tọa độ từ tâm và bán kính. Theo định hướng kiến thức trong SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, nội dung đi từ cách nhận biết, thiết lập và vận dụng vào các bài toán cụ thể. Nội dung dưới đây, Học là Giỏi sẽ hệ thống các kiến thức trọng tâm theo cách ngắn gọn, giúp con dễ ghi nhớ và áp dụng khi làm bài.

Mục lục [Ẩn]

Phương trình đường tròn có tâm và bán kính cho trước

Phương trình đường tròn có tâm I(a; b), bán kính R là: (x - a)² + (y - b)² = R²

Chú ý: Phương trình đường tròn với tâm chính là gốc tọa độ O và bán kính R được tính bằng x² + y² = R².

Nhận xét:

Có thể viết dưới dạng: x² + y² - 2ax - 2by + c = 0, trong đó c = a² + b² - R².

Để phương trình x² + y² - 2ax - 2by + c = 0 là phương trình đường tròn (C) thì a² + b² - c > 0. Khi đó, đường tròn (C) có tâm I(a; b) và bán kính R = a² + b² - c.

Phương trình đường tròn có tâm và bán kính cho trước

Phương trình tiếp tuyến của đường tròn

Cho điểm M₀(x₀; y₀) nằm trên đường tròn (C) tâm I(a; b). Gọi Δ là tiếp tuyến với (C) tại M₀.

Ta có M₀ thuộc Δ và vectơ IM₀ = (x₀ - a; y₀ - b) là vectơ pháp tuyến của Δ.

Do đó Δ có phương trình là: (x₀ - a)(x - x₀) + (y₀ - b)(y - y₀) = 0

Phương trình Δ là phương trình tiếp tuyến của đường tròn (x - a)² + (y - b)² = R² tại điểm M₀ nằm trên đường tròn.

Các dạng bài tập thường gặp về phương trình đường tròn

Dưới đây là các dạng bài tập phương trình đường tròn thường gặp, giúp con nhận biết đặc điểm và nắm được cách giải từng dạng bài.

Nhận dạng phương trình đường tròn và tìm điều kiện

Phương pháp giải:

Cách 1: Đưa phương trình về dạng như sau: (x - a)² + (y - b)² = P

- Với P > 0 thì phương trình đường tròn có tâm I(a; b) cùng bán kính R = P

- Nếu P ≤ 0 thì phương trình không là phương trình đường tròn.

Cách 2: Đưa phương trình về dạng: x² + y² - 2ax - 2by + c = 0  với P = a² + b² - c

- Với P > 0 thì phương trình đường tròn có tâm I (a; b) và bán kính R = a² + b² - c

- Nếu P ≤ 0 thì phương trình không là phương trình đường tròn.

Ví dụ: Phương trình x² + y² - 6x + 8y + 9 = 0 có phải là một phương trình đường tròn hay không? Nếu đúng thì hãy xác định tâm và bán kính.

Lời giải

Phương trình: x² + y² - 6x + 8y + 9 = 0 có hệ số a = 3, b = -4, c = 9 nên:

a² + b² - c = 3² + (-4)² - 9 = 16 > 0

Vậy phương trình x² + y² - 6x + 8y + 9 = 0 là một phương trình đường tròn với:

- Tâm I(3, -4) 

- Bán kính R = 16 = 4

Viết phương trình đường tròn đi qua các điểm

Phương pháp giải:

Cách 1: Xác định tọa độ của tâm I (a;b) của đường tròn (C)

Xác định bán kính R của đường tròn (C)

Viết phương trình của đường tròn (C) dưới dạng: (x - a)² + (y - b)² = R²

Cách 2: Phương trình x² + y² - 2ax - 2by + c = 0 là phương trình tổng quát  đường tròn (C)

Thiết lập hệ phương trình gồm 3 ẩn a, b, c.

Giải hệ phương trình tìm 3 ẩn rồi thay vào phương trình đường tròn (C)

Lưu ý: Nếu đường tròn (C) đi qua hai điểm A và B thì IA² = IB² = R². Trường hợp này thường được áp dụng vào bài toán yêu cầu viết phương trình đường tròn ngoại tiếp của tam giác ABC.

Ví dụ: Hãy viết phương trình của đường tròn (C) với tâm I(-3; 4) và chạy qua điểm O(0; 0).

Lời giải

Đường tròn (C) với tâm I(-3; 4) và chạy qua gốc tọa độ O(0; 0). Vì vậy R = OI.

Có OI = (-3)² + 4² = 25 = 5

Suy ra R² = 25. 

Vậy phương trình đường tròn (C) là: (x + 3)² + (y - 4)² = 25

Lập phương trình đường tròn tiếp xúc với đường thẳng

Phương pháp giải: Áp dụng tính chất tiếp tuyến:

- Khi đường tròn (C) tiếp xúc với 1 đường thẳng (Δ) thì d(I, Δ) = R

- Khi đường tròn (C) tiếp xúc với 1 đường thẳng (Δ) tại điểm A thì d(I, Δ) = IA = R

- Khi đường tròn (C) tiếp xúc với 2 đường thẳng (1) và (2) thì d(I, 1) = d(I, 2) = R

Ví dụ: Hãy viết phương trình đường tròn (C) với tâm I(-4; 3) và tiếp xúc với trục tung Oy.

Lời giải

Ta có phương trình đường thẳng của trục Oy là x = 0. 

Khoảng cách từ tâm I đến trục Oy chính là bán kính R của đường tròn đó: 

R = d(I; Oy) = |-4|1 = = 4

Vậy phương trình của đường tròn (C) được biểu diễn là: (x + 4)² + (y - 3)² = 16.

Xem thêm: Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn

Công thức phương trình đường tròn nội tiếp tam giác

Phương pháp giải:

Cách 1:

- Tính bán kính đường tròn nội tiếp: r = SP (với S là diện tích, P là nửa chu vi tam giác).

- Gọi tâm I(a; b), lập hệ phương trình dựa trên điều kiện: khoảng cách từ I đến 3 cạnh tam giác đều bằng nhau và bằng r.

- Giải hệ phương trình để tìm tọa độ tâm I và viết phương trình đường tròn.

Cách 2:

- Xác định tâm I là giao điểm của phương trình hai đường phân giác trong của tam giác.

- Tính bán kính bằng cách tính khoảng cách từ tâm I đến một cạnh bất kỳ của tam giác đó.

Ví dụ: Phương trình đường tròn nội tiếp của tam giác OAB khi biết điểm A(8; 0) và B(0; 6) với O là gốc tọa độ.

Lời giải

OA = 8

OB = 6

$$\mathrm{AB}=\sqrt{O A^2+O B^2}=\sqrt{8^2+6^2}=\sqrt{100}=10<$$

Diện tích tam giác $\mathrm{OAB}: S_{\triangle O A B}=\frac{1}{2} . \mathrm{OA} . \mathrm{OB}=\frac{1}{2} \cdot 8 \cdot 6=24$

Nửa chu vi tam giác $\mathrm{OAB}: \mathrm{P}=\frac{O A+O B+A B}{2}=\frac{8+6+10}{2}=12$

Bán kính đường tròn nội tiếp r : $\mathrm{r}=\frac{S}{P}=\frac{24}{12}=2$

Do đường tròn tiếp xúc với cả 2 trục tọa độ $\rightarrow \mathrm{I}(\mathrm{r} ; \mathrm{r})=(2 ; 2)$

Phương trình đường tròn được biểu diễn dưới dạng: $(\mathrm{x}-2)^2+(\mathrm{y}-2)^2=4$

Các dạng bài tập thường gặp về phương trình đường tròn

Bài tập luyện tập về phương trình đường tròn lớp 10

Tổng hợp 20 bài tập phương trình đường tròn từ cơ bản đến nâng cao, bao quát các dạng bài thường gặp, giúp con ôn lại kiến thức và chuẩn bị tốt cho bài kiểm tra.

Bài 1: Xác định tâm và bán kính của các đường tròn cho trước:

a) (x - 2)² + (y + 3)² = 16

b) x² + y² = 25

Bài 2: Tìm toạ độ tâm I và bán kính R của đường tròn có phương trình: x² + y² - 4x + 6y - 12 = 0.

Bài 3: Tìm điều kiện của tham số m để phương trình sau là phương trình của một đường tròn: x² + y² - 2mx - 4y + 5 = 0.

Bài 4: Viết phương trình đường tròn có tâm I(1; -2) và bán kính R = 5.

Bài 5: Viết phương trình đường tròn tâm O(0; 0) và đi qua điểm A(3; 4).

Bài 6: Viết phương trình đường tròn có đường kính AB với A(1; 1) và B(5; 3).

Bài 7: Viết phương trình đường tròn tâm I(2; 1) và đi qua điểm M(-1; 5).

Bài 8: Viết phương trình đường tròn có tâm I(-3; 2) và tiếp xúc với trục Ox.

Bài 9: Viết phương trình đường tròn có tâm I(4; -5) và tiếp xúc với trục Oy.

Bài 10: Viết phương trình đường tròn đi qua ba điểm A(1; 2), B(5; 2) và C(1; -3).

Bài 11: Viết phương trình đường tròn tâm I(1; 3) và tiếp xúc với đường thẳng Δ : 3x + 4y - 5 = 0.

Bài 12: Viết phương trình đường tròn đi qua hai điểm A(2; 3), B(-1; 1) và có tâm nằm trên trục Ox.

Bài 13: Lập phương trình tiếp tuyến của đường tròn (C) : (x - 1)² + (y + 2)² = 25 tại điểm M(4; 2) thuộc đường tròn.

Bài 14: Viết phương trình tiếp tuyến của đường tròn (C) : x² + y² - 2x + 4y - 4 = 0, biết tiếp tuyến đó song song với đường thẳng d : 3x - 4y + 1 = 0.

Bài 15: Viết phương trình tiếp tuyến của đường tròn (C) : (x - 2)² + (y - 1)² = 5 được kẻ từ điểm A(4; 5) nằm ngoài đường tròn.

Bài 16: Cho đường thẳng d : x - y + 3 = 0 và đường tròn (C) : x² + y² - 4x - 2y = 0. Tìm toạ độ giao điểm của d và (C), sau đó tính độ dài dây cung tạo thành. 

Bài 17: Viết phương trình đường tròn đi qua điểm A(2; 1) và tiếp xúc đồng thời với cả hai trục toạ độ Ox, Oy.

Bài 18: Cho đường tròn có phương trình (Cm) : x² + y² - 2mx - 4(m - 2)y + 6 - m = 0. Tìm giá trị của m để bán kính của đường tròn là nhỏ nhất.

Bài 19: Trong mặt phẳng Oxy, cho hai điểm A(1; 0), B(0; 2) và đường tròn (C) : (x - 1)² + (y - 1)² = 1. Tìm điểm M thuộc đường tròn (C) sao cho diện tích tam giác MAB đạt giá trị lớn nhất.

Bài 20: Cho đường tròn (C) : x² + y² - 2x + 4y - 20 = 0 có tâm là I và điểm A(4; 2). Viết phương trình đường thẳng đi qua A và cắt (C) tại hai điểm phân biệt M, N sao cho tam giác IMN có diện tích lớn nhất.

Hy vọng phần tổng hợp trên đã giúp các con hiểu hơn về phương trình đường tròn và biết cách vận dụng từng dạng bài phù hợp. Nếu muốn củng cố kiến thức và rèn kỹ năng giải Toán nâng cao hơn, ba mẹ và các con có thể tham khảo khóa học Toán lớp 10 tại Học là Giỏi để có lộ trình học tập phù hợp.

Chủ đề:

Đăng ký học thử ngay hôm nay

Để con học sớm - Ôn sâu và nhận ưu đãi học phí!

Bài viết liên quan

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 01:00 AM

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết

Nắm trọn công thức tính chu vi tứ giác bất kỳ và các tứ giác đặc biệt (hình vuông, chữ nhật, bình hành, hình thoi, hình thang) kèm các dạng bài tập thực hành có lời giải.

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 12:52 AM

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10

Tìm hiểu chi tiết tập hợp rỗng là gì, ký hiệu, tính chất quan trọng, cách phân biệt với tập {0} cùng 3 bước nhận biết và bộ bài tập Toán lớp 10 thực hành dễ hiểu.

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ
schedule

Thứ ba, 10/11/2026 02:48 AM

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ

Hướng dẫn chi tiết cách tính chu vi tam giác thường, vuông, cân, đều và nửa chu vi. Tổng hợp công thức suy rộng cùng bài tập tự luyện có lời giải chuẩn xác.

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật
schedule

Thứ hai, 9/11/2026 03:16 AM

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật

Hình chữ nhật là một trong những dạng hình học phẳng quen thuộc trong chương trình Toán tiểu học (lớp 3, lớp 4) và tiếp tục được ứng dụng nhiều ở các bậc học cao hơn cùng đời sống thực tế

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12
schedule

Thứ tư, 7/10/2026 03:49 AM

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12

Khi phân tích một mẫu số liệu, chỉ nhìn vào các giá trị lớn hay nhỏ là chưa đủ để đánh giá dữ liệu phân tán như thế nào. Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ giúp con có thêm những công cụ để nhìn rõ đặc điểm của mẫu số liệu. Đây cũng là nội dung được trình bày trong SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, tạo nền tảng để học sinh đọc hiểu và phân tích số liệu một cách có cơ sở. Hãy cùng Học là Giỏi hệ thống lại phần kiến thức lý thuyết và bài tập trọng tâm dựa theo SGK Kết nối tri thức với cuộc sống trong bài dưới đây.

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập
schedule

Thứ ba, 6/10/2026 04:45 PM

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập

Hệ trục tọa độ trong không gian là một nội dung mà học sinh lớp 12 cần nắm vững trong chương trình Toán. Với cách tiếp cận bằng tọa độ, những điểm, vectơ hay đối tượng hình học vốn khá trừu tượng sẽ được biểu diễn bằng các con số cụ thể, giúp con dễ hình dung, tính toán và giải bài. Bám sát SGK Toán 12 Kết nối tri thức với cuộc sống, Học là Giỏi đã hệ thống phần lý thuyết trọng tâm kèm bài tập vận dụng, giúp con củng cố kiến thức, rèn kỹ năng khi làm bài.

message.svg zalo.png