Trang chủ › Cẩm nang học tập › Cẩm nang kiến thức

Toán 10: Các dạng phương trình đường thẳng trọng tâm

schedule.svg

Thứ năm, 24/9/2026 02:52 AM

Tác giả: Admin Hoclagioi

Phương trình đường thẳng là một trong những nội dung cần nắm chắc khi học hình học tọa độ lớp 10 theo SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Từ một điểm, vectơ chỉ phương, vectơ pháp tuyến đến hệ số góc, mỗi dữ kiện có thể dẫn đến một cách lập phương trình khác nhau. Bài viết dưới đây Học là Giỏi sẽ hệ thống các dạng phương trình đường thẳng thường gặp để con học và ôn tập thuận tiện hơn.

Mục lục [Ẩn]

Vectơ chỉ phương của đường thẳng

Vectơ $\vec{a} \neq \overrightarrow{0}$ là 1 vectơ chỉ phương của đường thẳng d nếu giá của vectơ $\vec{a}$ song song hoặc trùng với đường thẳng d.

Vectơ chỉ phương của đường thẳng

Phương trình tham số - Phương trình chính tắc của đường thẳng

Đường thẳng d đi qua $\mathrm{M}_{\mathrm{o}}\left(\mathrm{x}_{\mathrm{o}} ; \mathrm{y}_{\mathrm{o}} ; \mathrm{z}_{\mathrm{o}}\right)$ và vectơ chỉ phương $\vec{u}=(\mathrm{a} ; \mathrm{b} ; \mathrm{c})$
Phương trình tham số $\mathrm{d}(\mathrm{t} \in \mathrm{R})$

x=x0+atx = x_0 + at

y=y0+bty = y_0 + bt

z=z0+ctz = z_0 + ct

Phương trình chính tắc của d: $\frac{x-x_0}{a}=\frac{y-y_0}{b}=\frac{z-z_0}{c}($ a.b.c $\neq 0)$

Phương trình tham số - Phương trình chính tắc của đường thẳng

Vị trí tương đối của 2 đường thẳng

Trong không gian cho 2 đường thẳng đi qua $\mathrm{M}_1$ và có một vecto chỉ phương $\vec{u}$. Khi đó vị trí tương đối $\Delta_1$ và $\Delta_2$ được xác định như sau:

$\Delta_1$ và $\Delta_2$ chéo nhau $\Leftrightarrow \left[\overrightarrow{u_1}, \overrightarrow{u_2}\right] \cdot \overrightarrow{M_1M_2} \neq 0$

$\Delta_1$ và $\Delta_2$ cắt nhau $\Leftrightarrow \begin{cases} \left[\overrightarrow{u_1}, \overrightarrow{u_2}\right] \cdot \overrightarrow{M_1M_2} = 0 \\ \overrightarrow{u_1} \neq k \overrightarrow{u_2} \end{cases}$

$\Delta_1 \parallel \Delta_2 \Leftrightarrow \begin{cases} \overrightarrow{u_1} = k \overrightarrow{u_2} \\ M_1 \in \Delta_1, M_1 \notin \Delta_2 \end{cases}$

$\Delta_1 \equiv \Delta_2 \Leftrightarrow \begin{cases} \overrightarrow{u_1} = k \overrightarrow{u_2} \\ M_1 \in \Delta_1, M_1 \in \Delta_2 \end{cases}$

Vị trí tương đối của đường thẳng với mặt phẳng

Đường thẳng d đi qua $\mathrm{M}_{\mathrm{o}}\left(\mathrm{x}_{\mathrm{o}} ; \mathrm{y}_{\mathrm{o}} ; \mathrm{z}_{\mathrm{o}}\right)$ và có vectơ chỉ phương $\vec{u}=(\mathrm{a} ; \mathrm{b} ; \mathrm{c})$ và mặt phẳng (P): $\mathrm{Ax}+\mathrm{By}+\mathrm{Cz}+\mathrm{D}=0$ có vectơ pháp tuyến $\vec{n}=(\mathrm{A} ; \mathrm{B} ; \mathrm{C})$. Khi đó:

$d \text{ cắt } (P) \Leftrightarrow A a + B b + C c \neq 0$

$d \parallel (P) \Leftrightarrow \begin{cases} A a + B b + C c = 0 \\ A x_0 + B y_0 + C z_0 + D \neq 0 \end{cases}$

$d \subset (P) \Leftrightarrow \begin{cases} A a + B b + C c = 0 \\ A x_0 + B y_0 + C z_0 + D = 0 \end{cases}$

$d \perp (P) \Leftrightarrow \vec{u} \parallel \vec{n} \Leftrightarrow [\vec{u}, \vec{n}] = \vec{0}$

Góc giữa 2 đường thẳng

Trong không gian cho 2 đường thẳng $\Delta_1$ có một vecto chỉ phương $\overrightarrow{u_1}=\left(\mathrm{a}_1 ; \mathrm{b}_1 ; \mathrm{c}_1\right)$ khi đó:

cosΔ1;Δ2=cosu1→;u2→=u1→u2→u1→·u2→=a1a2+b1b2+c1c2a12+b12+c12·a22+b22+c22\cos \left(\Delta_1 ; \Delta_2\right)=\left|\cos \left(\overrightarrow{u_1} ; \overrightarrow{u_2}\right)\right|=\frac{\left|\overrightarrow{u_1} \overrightarrow{u_2}\right|}{\left|\overrightarrow{u_1}\right| \cdot\left|\overrightarrow{u_2}\right|}=\frac{\left|a_1 a_2+b_1 b_2+c_1 c_2\right|}{\sqrt{a_1^2+b_1^2+c_1^2} \cdot \sqrt{a_2^2+b_2^2+c_2^2}}

Nhận xét:

- $0^\circ \leq (\Delta_1, \Delta_2) \leq 90^\circ$
- $\Delta_1 \perp \Delta_2 \Leftrightarrow a_1 a_2 + b_1 b_2 + c_1 c_2 = 0$

Góc giữa đường thẳng và mặt phẳng

Trong không gian cho đường thẳng $\Delta$ có vecto chỉ phương $\vec{u}=(\mathrm{a} ; \mathrm{b} ; \mathrm{c})$ mặt phẳng (P) có vecto pháp tuyến $\vec{n}=(\mathrm{A} ; \mathrm{B} ; \mathrm{C})$. Khi đó:

sin(Δ;(P)^)=|cos(n→;u→)|=|Aa+Bb+Cc|A2+B2+C2·a2+b2+c2\sin (\widehat{\Delta ;(P)})=|\cos (\vec{n} ; \vec{u})|=\frac{|A a+B b+C c|}{\sqrt{A^2+B^2+C^2} \cdot \sqrt{a^2+b^2+c^2}}

Khoảng cách từ 1 điểm đến đường thẳng

Cho điểm M cùng đường thẳng $\Delta$ đi qua N có vectơ $\vec{u}$. Khi đó khoảng cách từ điểm M đến $\Delta$ xác định bởi công thức:

d(M;Δ)=|[NM→;u→]||u→|\mathrm{d}(\mathrm{M} ; \Delta)=\frac{|[\overrightarrow{N M} ; \vec{u}]|}{|\vec{u}|}

Khoảng cách của 2 đường thẳng chéo nhau

Cách 1:

Trong không gian cho đường thẳng $\Delta_1$ đi qua $\mathrm{M}_1$ có vecto chỉ phương $\overrightarrow{u_1} \cdot \Delta_2$ đi qua $\mathrm{M}_2$ có vecto chỉ phương $\overrightarrow{u_2}$. Khi đó:

dΔ1;Δ2=u→1;u→2·M1M→2u→1;u→2\mathrm{d}\left(\Delta_1 ; \Delta_2\right)=\frac{\left|\left[\vec{u}_1 ; \vec{u}_2\right] \cdot M_1 \vec{M}_2\right|}{\left[\vec{u}_1 ; \vec{u}_2\right]}


Cách 2:

Gọi AB là đoạn thẳng vuông góc $\Delta_1, \Delta_2$ với $\mathrm{A} \in \Delta_1, \mathrm{~B} \in \Delta_2$

⇒AB→·u1→=0 và AB→·u2→=0\Rightarrow \overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{u_1} = 0 \text{ và } \overrightarrow{AB} \cdot \overrightarrow{u_2} = 0

⇒d(Δ1,Δ2)=AB\Rightarrow \mathrm{d}(\Delta_1, \Delta_2) = AB

→ d(Δ₁, Δ₂) = AB

Tổng hợp các dạng bài tập phương trình đường thẳng lớp 10

Dưới đây là tổng hợp các dạng bài tập phương trình đường thẳng lớp 10 giúp con nhận diện từng dạng, nắm cách giải và chủ động luyện tập.

Viết phương trình đường thẳng bằng vectơ chỉ phương

Bài tập minh họa: Trong mặt phẳng với hệ tọa độ Oxy, cho đường thẳng $\mathrm{d}: \frac{x-2}{1}=$ $\frac{y+1}{-2}$. Viết phương trình chính tắc (hoặc phương trình tổng quát) của đường thẳng $\Delta$ biết $\Delta$ đi qua điểm $\mathrm{B}(2 ;-1)$ và vuông góc với đường thẳng d .

Lời giải

Vectơ chi phương của đường thẳng $\mathrm{d}: \vec{u}_d=(1 ;-2)$.

Vì đường thẳng $\Delta$ vuông góc với đường thẳng d nên $\Delta$ nhận vectơ chỉ phương của d làm vectơ pháp tuyến. Do đó, $\Delta$ có vectơ pháp tuyến: $\vec{n}_{\Delta}=\vec{u}_d=(1 ;-2)$.

Đường thẳng $\Delta$ đi qua điểm $\mathrm{B}(2 ;-1)$ và có vectơ pháp tuyến $\vec{n}_{\Delta}=(1 ;-2)$ nên có phương trình tổng quát là:

1(x-2)-2(y+1)=01(x - 2) - 2(y + 1) = 0

⇔x-2y-4=0\Leftrightarrow x - 2y - 4 = 0

Viết phương trình đường thẳng liên quan đến đường thẳng khác

Bài tập minh họa: Cho điểm $\mathrm{M}(0 ; 1 ;-1)$, đường thẳng $\mathrm{d}: \frac{x-2}{1}=\frac{y-1}{-1}=\frac{z+1}{2}$ và mặt phẳng $(\mathrm{P}): \mathrm{x}+\mathrm{y}+\mathrm{z}-3=0$. Viết phương trình đường thẳng $\Delta$ đi qua M, song song với (P) và cắt d.

Lời giải
Gọi giao điểm $\mathrm{N}=\Delta \cap \mathrm{d} \Rightarrow \mathrm{N}(2+\mathrm{t} ; 1-\mathrm{t} ;-1+2 \mathrm{t})$.
Vectơ chỉ phương $\overrightarrow{M N}=(\mathrm{t}+2 ;-\mathrm{t} ; 2 \mathrm{t})$.
Vì $\Delta \|(\mathrm{P})$ nên $\overrightarrow{M N} . \vec{u}_p=0 \Leftrightarrow 1(\mathrm{t}+2)+1(-\mathrm{t})+1(2 \mathrm{t})=0 \Leftrightarrow \mathrm{t}=-1$.

→uΔ→=MN→=(1;1;-2).\rightarrow \overrightarrow{u_{\Delta}}=\overrightarrow{M N}=(1 ; 1 ;-2) .

Phương trình chính tắc của $\Delta: \frac{x}{1}=\frac{y-1}{1}=\frac{z+1}{-2}$

Viết phương trình đường thẳng liên quan đến 2 đường thẳng khác

Bài tập minh họa: Viết phương trình $\Delta$ qua $\mathrm{M}(1 ; 1 ; 1)$, cắt $\mathrm{d}_1:\left\{\begin{array}{c}x=2 \\ y=3+t \\ z=t\end{array}\right.$ và $\mathrm{d}_2$ :

x=t'y=-1+t'z=2+t'\left\{\begin{array}{c}x=t^{\prime} \\y=-1+t^{\prime} \\z=2+t^{\prime}&\end{array}\right.

Lời giải

Gọi $\mathrm{A}=\Delta \cap \mathrm{d}_1 \Rightarrow \mathrm{~A}(2 ; 3+\mathrm{a} ; \mathrm{a})$

Gọi $\mathrm{B}=\Delta \cap \mathrm{d}_2 \Rightarrow \mathrm{~B}(\mathrm{~b} ;-1+\mathrm{b} ; 2+\mathrm{b})$

Gọi $\mathrm{B}=\Delta \cap \mathrm{d}_2 \Rightarrow \mathrm{~B}(\mathrm{~b} ;-1+\mathrm{b} ; 2+\mathrm{b})$

MA→=(1;a+2;a-1),MB→=(b-1;b-2;b+1)\overrightarrow{M A}=(1 ; \mathrm{a}+2 ; \mathrm{a}-1), \overrightarrow{M B}=(\mathrm{b}-1 ; \mathrm{b}-2 ; \mathrm{b}+1)

M, A, B thẳng hàng $[\overrightarrow{M A}, \overrightarrow{M B}]=0$

$\Leftrightarrow (3a + 3b; ab - a - 2b; -ab + a - b) = (0; 0; 0)$

Giải hệ phương trình $\Rightarrow \mathrm{a}=0, \mathrm{~b}=0$.
Khi đó $\overrightarrow{M A}=(1 ; 2 ;-1)$.
Phương trình $\Delta:\left\{\begin{array}{c}x=1+t \\ y=1+2 t \\ z=1-t\end{array}\right.$

Viết phương trình đường thẳng liên quan đến khoảng cách

Bài tập minh họa: Trong mặt phẳng Oxy, cho đường thẳng $\mathrm{d}:\left\{\begin{array}{l}x=2+4 t \\ y=3+2 t\end{array}\right.$. Viết phương trình đường thẳng $\Delta$ song song và cách d một khoảng bằng $\sqrt{14}$.

Lời giải
Đường thẳng d đi qua A(2; 3), có VTCP $\vec{u}=(4 ; 2) \Rightarrow \operatorname{VTPT} \vec{n}=(1 ;-2)$.
Phương trình tồng quát của $\mathrm{d}: \mathrm{x}-2 \mathrm{y}+4=0$.
Vì $\Delta \| \mathrm{d}$ nên phương trình $\Delta$ có dạng: $\mathrm{x}-2 \mathrm{y}+\mathrm{c}=0(\mathrm{c} \neq 4)$.
Khoảng cách từ d đến $\Delta$ chính là khoảng cách từ $\mathrm{A} \in \mathrm{d}$ đến $\Delta$ :

d(A,Δ)=|1(2)-2(3)+c|12+(-2)2=14\mathrm{d}(\mathrm{A}, \Delta) = \frac{|1(2)-2(3)+c|}{\sqrt{1^2+(-2)^2}} = \sqrt{14}

⇔|c-4|5=14\Leftrightarrow \frac{|c-4|}{\sqrt{5}} = \sqrt{14}

⇔|c-4|=70\Leftrightarrow |c-4| = \sqrt{70}

$\Leftrightarrow c=4 \pm \sqrt{ } 70$ (thỏa mãn)
Có hai đường thẳng thỏa mãn là $\Delta: \mathrm{x}-2 \mathrm{y}+4 \pm \sqrt{ } 70=0$.

Xem thêm:  Tổng hợp phương trình đường tròn chi tiết

Tổng hợp các dạng bài tập phương trình đường thẳng lớp 10

Bài tập ôn luyện phương trình đường thẳng trong không gian

Dưới đây là các bài tập ôn luyện phương trình đường thẳng trong không gian từ cơ bản đến nâng cao, để con chủ động luyện tập và củng cố kiến thức. 

Bài 1: Trong mặt phẳng tọa độ Oxy, cho điểm A(2; -1) và vectơ pháp tuyến n = (3; 4). Viết phương trình tổng quát và phương trình tham số của đường thẳng Δ đi qua A và nhận n làm vectơ pháp tuyến.

Bài 2: Cho hai điểm M(1; 3) và N(-2; 5). Viết phương trình đường thẳng d đi qua hai điểm M và N.

Bài 3: Xét vị trí tương đối và tìm tọa độ giao điểm (nếu có) của hai đường thẳng sau: 

d₁ : 2x - y + 3 = 0

d₂ : x + 3y - 5 = 0

Bài 4: Tính khoảng cách từ điểm P(3; -2) đến đường thẳng Δ : 3x - 4y + 5 = 0.

Bài 5: Cho đường thẳng d : 2x - 3y + 1 = 0 và điểm A(1; 2). Hãy viết phương trình tổng quát của đường thẳng Δ₁ song song với d và đi qua A. Sau đó, viết phương trình đường thẳng Δ₂ vuông góc với d và đi qua A.

Bài 6: Trong mặt phẳng Oxy, cho tam giác ABC có tọa độ các đỉnh là A(1; 2), B(-3; 1), C(4; -2).

a) Viết phương trình đường cao AH của tam giác ABC.

b) Viết phương trình đường trung tuyến AM của tam giác ABC.

Bài 7: Cho đường thẳng d : x + 2y - 3 = 0 và điểm M(2; 1).

a) Tìm tọa độ hình chiếu vuông góc H của điểm M trên đường thẳng d.

b) Tìm tọa độ điểm M' đối xứng với M qua đường thẳng d.

Bài 8: Cho hai đường thẳng d₁ : mx + (m - 1)y + 2 = 0 và d₂ : 2x + my - 1 = 0. Tìm tất cả các giá trị của tham số m để góc giữa hai đường thẳng d₁ và d₂ bằng 45°. 

Bài 9: Viết phương trình đường thẳng Δ đi qua điểm M(2; 5) và cắt hai tia Ox, Oy lần lượt tại A và B (khác gốc tọa độ O) sao cho tam giác OAB có diện tích bằng 10.

Bài 10: Trong mặt phẳng Oxy, cho hai điểm A(1; 1) và B(4; -3). Tìm tọa độ điểm K thuộc đường thẳng d : x - 2y - 1 = 0 sao cho biểu thức P = |KA - KB| đạt giá trị lớn nhất.

Hy vọng cách phân chia các dạng phương trình đường thẳng trên sẽ giúp con hệ thống lại kiến thức theo từng nhóm bài cụ thể. Thay vì ghi nhớ rời rạc, con nên kết hợp học công thức với luyện tập để hiểu cách vận dụng trong từng trường hợp. Con có thể tham khảo khóa học Toán lớp 10 tại Học là Giỏi để tiếp tục ôn luyện và củng cố kiến thức theo chương trình.

Chủ đề:

Đăng ký học thử ngay hôm nay

Để con học sớm - Ôn sâu và nhận ưu đãi học phí!

Bài viết liên quan

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 01:00 AM

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết

Nắm trọn công thức tính chu vi tứ giác bất kỳ và các tứ giác đặc biệt (hình vuông, chữ nhật, bình hành, hình thoi, hình thang) kèm các dạng bài tập thực hành có lời giải.

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 12:52 AM

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10

Tìm hiểu chi tiết tập hợp rỗng là gì, ký hiệu, tính chất quan trọng, cách phân biệt với tập {0} cùng 3 bước nhận biết và bộ bài tập Toán lớp 10 thực hành dễ hiểu.

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ
schedule

Thứ ba, 10/11/2026 02:48 AM

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ

Hướng dẫn chi tiết cách tính chu vi tam giác thường, vuông, cân, đều và nửa chu vi. Tổng hợp công thức suy rộng cùng bài tập tự luyện có lời giải chuẩn xác.

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật
schedule

Thứ hai, 9/11/2026 03:16 AM

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật

Hình chữ nhật là một trong những dạng hình học phẳng quen thuộc trong chương trình Toán tiểu học (lớp 3, lớp 4) và tiếp tục được ứng dụng nhiều ở các bậc học cao hơn cùng đời sống thực tế

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12
schedule

Thứ tư, 7/10/2026 03:49 AM

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12

Khi phân tích một mẫu số liệu, chỉ nhìn vào các giá trị lớn hay nhỏ là chưa đủ để đánh giá dữ liệu phân tán như thế nào. Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ giúp con có thêm những công cụ để nhìn rõ đặc điểm của mẫu số liệu. Đây cũng là nội dung được trình bày trong SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, tạo nền tảng để học sinh đọc hiểu và phân tích số liệu một cách có cơ sở. Hãy cùng Học là Giỏi hệ thống lại phần kiến thức lý thuyết và bài tập trọng tâm dựa theo SGK Kết nối tri thức với cuộc sống trong bài dưới đây.

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập
schedule

Thứ ba, 6/10/2026 04:45 PM

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập

Hệ trục tọa độ trong không gian là một nội dung mà học sinh lớp 12 cần nắm vững trong chương trình Toán. Với cách tiếp cận bằng tọa độ, những điểm, vectơ hay đối tượng hình học vốn khá trừu tượng sẽ được biểu diễn bằng các con số cụ thể, giúp con dễ hình dung, tính toán và giải bài. Bám sát SGK Toán 12 Kết nối tri thức với cuộc sống, Học là Giỏi đã hệ thống phần lý thuyết trọng tâm kèm bài tập vận dụng, giúp con củng cố kiến thức, rèn kỹ năng khi làm bài.

message.svg zalo.png