Trang chủ › Cẩm nang học tập › Cẩm nang kiến thức
Khảo sát sự biến thiên của hàm số là một trong những nội dung quan trọng khi học ứng dụng đạo hàm. Từ dấu của đạo hàm đến cách xác định khoảng đồng biến, nghịch biến, học sinh cần nắm được mối liên hệ giữa từng bước để giải quyết bài toán chính xác. Nội dung sau, Học là Giỏi đã hệ thống lại kiến thức của sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống, phù hợp để con củng cố kiến thức trước các kỳ thi quan trọng.
Mục lục [Ẩn]
Cho hàm số bậc $3: \mathrm{y}=\mathrm{ax}^3+\mathrm{bx}^2+\mathrm{cx}+\mathrm{d}(\mathrm{a} \neq 0)$
Bước 1:
- Tìm tập xác định có $\mathrm{D}=\mathrm{R}$.
- Tính $\mathrm{y}^{\prime}$ cho $\mathrm{y}^{\prime}=0$ và suy ra các nghiệm nếu có.
- Tính giới hạn $\lim _{x \rightarrow x+} f(x), \lim _{x \rightarrow x-} f(x)$.
Bước 2:
- TH1: Nếu $\mathrm{y}^{\prime}=0$ có hai nghiệm thì $\mathrm{y}^{\prime}$ sẽ có dấu là trong trái ngoài cùng.
- TH2: Nếu $\mathrm{y}^{\prime}=0$ có nghiệm kép thì $\mathrm{y}^{\prime}$ sẽ có dấu là luôn cùng dấu với a trừ giá trị tại nghiệm kép.
- TH3: Nếu $\mathrm{y}^{\prime}=0$ vô nghiệm thì y' sẽ có dấu là luôn cùng dấu với a.
Bước 3: Kết luận
Đồ thị hàm số bậc 3 có 6 dạng đồ thị như sau:

Ví dụ: Cho hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}^2+2$, xét tính biến thiên của hàm số.
Lời giải
Tập xác định $\mathrm{D}=\mathrm{R}, \mathrm{y}^{\prime}=3 \mathrm{x}^2-6 \mathrm{x}$
Ta có bảng biến thiên sau:
x -∞ 0 2 +∞ |
y' + 0 - 0 |
y -∞ ↗ 2 ↘ -2 ↗ +∞ |
Hàm số sẽ đồng biến trên khoảng $(-\infty, 0)$ và $(2,+\infty)$, nghịch biến trên khoảng $(0,2)$.
Hàm số đạt cực đại tại $\mathrm{x}=0 ; y_{C Đ}=2$, hàm số đạt cực tiểu tại $\mathrm{x}=2 ; y_{C T}=-2$.
Cho đồ thị hàm số bậc 4: $\mathrm{y}=\mathrm{ax}^4+\mathrm{bx}^2+\mathrm{c}(\mathrm{a} \neq 0)$
Bước 1
- Tìm tập xác định $\mathrm{D}=\mathrm{R}$
- Tính $\mathrm{y}^{\prime \prime}$, sau đó giải phương trình $\mathrm{y}^{\prime}=0$. Phương trình có thể có 3 nghiệm, hoặc 1 nghiệm khác 0 và nghiệm $\mathrm{x}=0$.
- Tính giới hạn: $\lim _{x \rightarrow+\infty} f(x) \lim _{x \rightarrow-\infty} f(x)$
Bước 2: Lập bảng biến thiên có: Ở bên phải bảng biến thiên, dấu của $\mathrm{y}^{\prime}$ cùng dấu với a.
Bước 3: Kết luận
- Tính chất đơn điệu.
- Cực trị hàm số.
- Giới hạn của hàm số.
- Vẽ đồ thị bằng cách tìm thêm một số điểm đặc biệt.
Đồ thị hàm số bậc 4 có 4 dạng đồ thị như sau:

Ví dụ: Cho hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^4-2 \mathrm{x}^2-3$, xét tính biến thiên của hàm số.
Lời giải
Tập xác định: $\mathrm{D}=\mathbb{R}$
Đạo hàm: $\mathrm{y}^{\prime}=4 \mathrm{x}^3-4 \mathrm{x}$
$\mathrm{y}^{\prime}=0 \Leftrightarrow 4 \mathrm{x}\left(\mathrm{x}^2-1\right)=0 \Leftrightarrow \mathrm{x}=0$ hoặc $\mathrm{x}=-1$ hoặc $\mathrm{x}=1$
Giới hạn: $\lim _{x \rightarrow+\infty} y=+\infty, \lim _{x \rightarrow-\infty} y=+\infty$
Ta có bảng biến thiên:
x -∞ -1 0 1 +∞ |
y' - 0 + 0 0 |
y +∞ ↘ -4 ↗ -3 ↘ -4 +∞ |
Hàm số đồng biến trên các khoảng $(-1 ; 0)$ và $(1 ;+\infty)$, nghịch biến trên các khoảng $(-\infty ;-1)$ và $(0 ; 1)$.
Hàm số đạt cực đại tại $\mathrm{x}=0$ và $y_{C Đ}=-3$, đạt cực tiểu tại $\mathrm{x}= \pm 1$ và $y_{C T}=-4$.
Đồ thị hàm số đi qua các điểm: $(-1,-4),(0,-3),(1,-4),(2,5),(-2,5)$.
Cho hàm số phân thức bậc nhất trên bậc nhất: $\mathrm{y}=\frac{a x+b}{c x+d}(\mathrm{c} \neq 0, \mathrm{ad}-\mathrm{bc} \neq 0)$.
Tập xác định $\mathrm{D}=\mathrm{R} \backslash\left\{\frac{-d}{c}\right\}$
Tính $\mathrm{y}^{\prime}=\frac{a d-b c}{(c x+d)^2} \forall \mathrm{x} \in \mathrm{D}$
Tìm đường tiệm cận của đồ thị hàm số:
- Tiệm cận đứng: $\mathrm{x}=\frac{-d}{c}$ vì $\lim _{x \rightarrow \frac{d+}{c}} \mathrm{y}=\ldots$ và $\lim _{x \rightarrow \frac{d-}{c}} \mathrm{y}=\ldots$
- Tiệm cận ngang: $\mathrm{y}=\frac{a}{c}$ vì $\lim _{x \rightarrow x+} y=\frac{a}{c}$
Lập bảng biến thiên: Khi $\mathrm{x} \rightarrow+\infty$ thì $\mathrm{y}=\frac{a}{c}$
Lưu ý:
- Hàm số luôn luôn nghịch biến trên từng khoảng xác định hoặc đồng biến trên từng khoảng xác định.
- Đồ thị luôn luôn nhận giao điểm của hai đường tiệm cận là tâm đối xứng và sẽ có 2 dạng.
Đồ thị hàm số phân thức hữu tỉ có 2 dạng đồ thị như sau:

Ví dụ: Cho hàm số $\mathrm{y}=\frac{x+2}{x-1}$, khảo sát sự biến thiên.
Lời giải
Tập xác định $\mathrm{D}=\mathbb{R} \backslash\{1\}$
$$\mathrm{y}^{\prime}=\frac{-3}{(x-1)^2}<0, \forall \mathrm{x} \in \mathrm{D}$$
Ta có bảng biến thiên:

Hàm số nghịch biến trên các khoảng (-∞; 1) và (1; +∞) và không có cực trị.
Đồ thị hàm số đi qua các điểm (0; -2), (-2; 0) và nhận I(1; 1) làm tâm đối xứng.
Dưới đây là 20 bài tập khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị hàm số lớp 12, được thiết kế bám sát chương trình học giúp con hệ thống lại kiến thức về sự đồng biến, nghịch biến, cực trị, tiệm cận và đồ thị hàm số.
Câu 1: Hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}^2+2$ nghịch biến trên khoảng nào?
A. $(0; 2)$
B. $(-\infty; 0)$
C. $(2; +\infty)$
D. $(-\infty; 0)$ và $(2; +\infty)$
Câu 2: Cho hàm số $\mathrm{y}=\frac{2 x-1}{x+1}$. Mệnh đề nào dưới đây đúng?
A. Hàm số đồng biến trên $\mathbb{R} \setminus \{-1\}$.
B. Hàm số đồng biến trên các khoảng $(-\infty; -1)$ và $(-1; +\infty)$.
C. Hàm số nghịch biến trên các khoảng $(-\infty; -1)$ và $(-1; +\infty)$.
D. Hàm số nghịch biến trên $\mathbb{R} \setminus \{-1\}$.
Câu 3: Điểm cực đại của đồ thị hàm số $\mathrm{y}=-\mathrm{x}^3+3 \mathrm{x}+1$ là:
A. $(1; 3)$
B. $(-1; -1)$
C. $(1; 0)$
D. $(0; 1)$
Câu 4: Hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^4-2 \mathrm{x}^2+3$ có bao nhiêu điểm cực trị?
A. 0
B. 1
C. 2
D. 3
Câu 5: Giá trị lớn nhất của hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}$ trên đoạn [0; 2] là:
A. $0$
B. $-2$
C. $2$
D. $3$
Câu 6: Đồ thị hàm số $\mathrm{y}=\frac{2 x-3}{x-1}$ có đường tiệm cận đứng và tiệm cận ngang lần lượt là:
A. $x = 1$ và $y = 2$
B. $x = 2$ và $y = 1$
C. $x = -1$ và $y = 2$
D. $x = 1$ và $y = -3$
Câu 7: Số đường tiệm cận của đồ thị hàm số $\mathrm{y}=\frac{x+1}{\left(x^2-1\right)}$ là:
A. 1
B. 2
C. 3
D. 0
Câu 8: Hàm số nào dưới đây có đồ thị nhận gốc tọa độ $\mathrm{O}(0 ; 0)$ làm tâm đối xứng?
A. $y = x^3 - 3x$
B. $y = x^4 - 2x^2$
C. $y = \dfrac{x+1}{x-1}$
D. $y = x^3 - 3x^2$
Câu 9: Hàm số nào dưới đây đồng biến trên các khoảng $(-\infty ; 2)$ và $(2 ;+\infty)$ ?
A. $y = \frac{x+1}{x-2}$
B. $y = \frac{x-3}{x-2}$
C. $y = \frac{2x-1}{x-2}$
D. $y = \frac{-x}{x-2}$
Câu 10: Số giao điểm của đồ thị hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}+1$ và trục hoành là:
A. 0
B. 1
C. 2
D. 3
Câu 11: Tìm tập hợp tất cả các giá trị của tham số m để hàm số $\mathrm{y}=\frac{1}{3} \mathrm{x}^3-\mathrm{mx}^2+\left(\mathrm{m}^2-\right.$ $\mathrm{m}+1) \mathrm{x}+1$ đồng biến trên khoảng $(-\infty ;+\infty)$.
A. $m \leq 1$
B. $m < 1$
C. $m \geq 1$
D. $m = 1$
Câu 12: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số $m$ thuộc đoạn $[-10 ; 10]$ để hàm số $y$ $=\frac{m x-4}{x-m}$ đồng biến trên khoảng $(0 ;+\infty)$ ?
A. 3
B. 2
C. 4
D. 1
Câu 13: Tìm tham số $m$ để đồ thị hàm số $y=x^4-2 m x^2+2 m+m^4$ có ba điểm cực trị tạo thành một tam giác đều.
A. $m = \sqrt[3]{3}$
B. $m = 3$
C. $m = \sqrt{3}$
D. $m = 1$
Câu 14: Cho hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{f}(\mathrm{x})$ có đạo hàm $\mathrm{f}(\mathrm{x})=\mathrm{x}(\mathrm{x}-1)(\mathrm{x}+2)^2$ với mọi $\mathrm{x} \in \mathbb{R}$. Hàm số $\mathrm{g}(\mathrm{x})=\mathrm{f}\left(\mathrm{x}^2-2 \mathrm{x}\right)$ đồng biến trên khoảng nào dưới đây?
A. $(1 ; 2)$
B. $(0 ; 1)$
C. $(2 ; 3)$
D. $(-\infty ; 0)$
Câu 15: Tìm tất cả các giá trị của tham số thực m để hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^3-3 \mathrm{mx}^2+3\left(\mathrm{~m}^2-\right.$ 1) $\mathrm{x}+\mathrm{m}$ đạt cực đại tại $\mathrm{x}=1$.
A. $m = 2$
B. $m = 0$
C. $m = 0$ hoặc $m = 2$
D. Không tồn tại $m$
Câu 16: Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của tham số m để giá trị lớn nhất của hàm số $\mathrm{y}=\left|\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}+\mathrm{m}\right|$ trên đoạn [0;2] bằng 3. Tổng các phần tử của S bằng:
A. 0
B. 2
C. -2
D. 6
Câu 17: Tập hợp các giá trị của tham số m để đồ thị hàm số $\mathrm{y}=\frac{x-1}{x^2-2 m x+m}$ có đúng hai đường tiệm cận đứng là:
A. $(-\infty ; 0) \cup (1 ; +\infty)$
B. $(0 ; 1)$
C. $\mathbb{R} \setminus \{1\}$
D. $(-\infty ; 0] \cup (1 ; +\infty)$
Câu 18: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m để đồ thị hàm số $\mathrm{y}=\left|\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}^2+\mathrm{m}\right|$ có đúng 5 điểm cực trị?
A. 3
B. 4
C. 5
D. 2
Câu 19: Biết đường thẳng $\mathrm{d}: \mathrm{y}=\mathrm{x}-1$ cắt đồ thị (C): $\mathrm{y}=\frac{2 x+1}{x+1}$ tại hai điểm phân biệt A, B. Độ dài đoạn thẳng AB bằng:
A. $2\sqrt{6}$
B. $\sqrt{6}$
C. $2\sqrt{3}$
D. $4\sqrt{2}$
Câu 20: Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số m thuộc đoạn [-10; 10] để hàm số y $=\frac{1}{3} \mathrm{x}^3-(\mathrm{m}-1) \mathrm{x}^2+\left(\mathrm{m}^2-3 \mathrm{~m}+2\right) \mathrm{x}+5$ đồng biến trên khoảng $(2 ;+\infty)$ ?
A. 13
B. 12
C. 14
D. 10
Bảng đáp án
1. A | 2. B | 3. A | 4. D | 5. C | 6. A | 7. B | 8. A | 9. B | 10. D
11. A | 12. B | 13. A | 14. A | 15. A | 16. A | 17. A | 18. A | 19. A | 20. A
Hy vọng những kiến thức và dạng bài trên đã giúp con hình dung rõ hơn cách khảo sát sự biến thiên của hàm số và biết cách vận dụng vào từng bài toán cụ thể. Nếu con muốn củng cố thêm kiến thức, luyện tập nhiều dạng bài và chuẩn bị nền tảng vững vàng cho kỳ thi Đại học, con có thể tham khảo khóa học Toán của Học là Giỏi để học và ôn luyện theo lộ trình phù hợp.
Đăng ký học thử ngay hôm nay
Để con học sớm - Ôn sâu và nhận ưu đãi học phí!
Bài viết xem nhiều
Học là Giỏi hợp tác với VTVprime thúc đẩy giáo dục số
Thứ sáu, 30/1/2026
20+ trường THPT ở Hà Nội có chất lượng đào tạo tốt nhất 2025
Thứ năm, 30/10/2025
STEM là gì? Lợi ích và ứng dụng trong giáo dục hiện đại
Thứ ba, 12/8/2025
Tại sao cần tìm gia sư toán lớp 10 tại Hà Nội?
Thứ tư, 7/5/2025
Bí quyết tìm gia sư toán lớp 9 ở Hà Nội uy tín
Thứ ba, 22/4/2025Khóa học video Toán 4 (Biệt đội Toán hoc 4)
›
Khóa học video Toán 5 (Biệt đội Toán hoc 5)
›
Khóa Luyện thi chuyển cấp 9 vào 10 môn Toán
›
Đánh giá năng lực miễn phí - Toán lớp 11
›
Khóa học tốt trên lớp - Toán lớp 11
›
Đăng ký học thử ngay hôm nay
Để con học sớm - Ôn sâu và nhận ưu đãi học phí!
Bài viết liên quan
Thứ ba, 17/11/2026 01:00 AM
Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết
Nắm trọn công thức tính chu vi tứ giác bất kỳ và các tứ giác đặc biệt (hình vuông, chữ nhật, bình hành, hình thoi, hình thang) kèm các dạng bài tập thực hành có lời giải.
Thứ ba, 17/11/2026 12:52 AM
Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10
Tìm hiểu chi tiết tập hợp rỗng là gì, ký hiệu, tính chất quan trọng, cách phân biệt với tập {0} cùng 3 bước nhận biết và bộ bài tập Toán lớp 10 thực hành dễ hiểu.
Thứ ba, 10/11/2026 02:48 AM
Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ
Hướng dẫn chi tiết cách tính chu vi tam giác thường, vuông, cân, đều và nửa chu vi. Tổng hợp công thức suy rộng cùng bài tập tự luyện có lời giải chuẩn xác.
Thứ hai, 9/11/2026 03:16 AM
Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật
Hình chữ nhật là một trong những dạng hình học phẳng quen thuộc trong chương trình Toán tiểu học (lớp 3, lớp 4) và tiếp tục được ứng dụng nhiều ở các bậc học cao hơn cùng đời sống thực tế
Thứ tư, 7/10/2026 03:49 AM
Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12
Khi phân tích một mẫu số liệu, chỉ nhìn vào các giá trị lớn hay nhỏ là chưa đủ để đánh giá dữ liệu phân tán như thế nào. Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ giúp con có thêm những công cụ để nhìn rõ đặc điểm của mẫu số liệu. Đây cũng là nội dung được trình bày trong SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, tạo nền tảng để học sinh đọc hiểu và phân tích số liệu một cách có cơ sở. Hãy cùng Học là Giỏi hệ thống lại phần kiến thức lý thuyết và bài tập trọng tâm dựa theo SGK Kết nối tri thức với cuộc sống trong bài dưới đây.
Thứ ba, 6/10/2026 04:45 PM
Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập
Hệ trục tọa độ trong không gian là một nội dung mà học sinh lớp 12 cần nắm vững trong chương trình Toán. Với cách tiếp cận bằng tọa độ, những điểm, vectơ hay đối tượng hình học vốn khá trừu tượng sẽ được biểu diễn bằng các con số cụ thể, giúp con dễ hình dung, tính toán và giải bài. Bám sát SGK Toán 12 Kết nối tri thức với cuộc sống, Học là Giỏi đã hệ thống phần lý thuyết trọng tâm kèm bài tập vận dụng, giúp con củng cố kiến thức, rèn kỹ năng khi làm bài.