Trang chủ › Cẩm nang học tập › Cẩm nang kiến thức

Chuyên đề Toán: Giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số

schedule.svg

Thứ tư, 30/9/2026 08:03 AM

Tác giả: Admin Hoclagioi

Không phải bài toán giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số nào cũng được giải theo cùng một cách. Tùy vào tập xác định, khoảng xét và đặc điểm của hàm số, các con có thể cần sử dụng bảng biến thiên, đạo hàm hoặc khai thác trực tiếp biểu thức và đồ thị. Bám sát nội dung SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, Học là Giỏi sẽ lần lượt làm rõ những dạng bài thường gặp để con dễ nhận diện và áp dụng.

Mục lục [Ẩn]

Định nghĩa giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số

Cho hàm số y = f(x) xác định trên tập D.

- Giá trị lớn nhất của hàm số $\mathrm{f}(\mathrm{x})$ trên D là số M nếu: $\mathrm{f}(\mathrm{x}) \leq \mathrm{M}, \forall \mathrm{x} \in \mathrm{D}$ và tồn tại ít nhất một $\mathrm{x}_0 \in \mathrm{D}$ sao cho: $\mathrm{f}\left(\mathrm{x}_0\right)=\mathrm{M}$. Khi đó, M được gọi là giá trị lớn nhất của hàm số trên D, ký hiệu: $\max _{x \in D} f(x)=M$.

- Giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{f}(\mathrm{x})$ trên D là số m nếu: $\mathrm{f}(\mathrm{x}) \geq \mathrm{m}, \forall \mathrm{x} \in \mathrm{D}$ và tồn tại ít nhất một $\mathrm{x}_0 \in \mathrm{D}$ sao cho: $\mathrm{f}\left(\mathrm{x}_0\right)=\mathrm{m}$. Khi đó, m được gọi là giá trị nhỏ nhất của hàm số trên D, ký hiệu: $\min _{x \in D} f(x)=m$.

Định nghĩa giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số

Cách tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số

Dưới đây Học là Giỏi sẽ hướng dẫn các con cách tìm GTLN, GTNN của hàm số theo hướng hệ thống, dễ áp dụng cho các dạng bài tập thường gặp. 

Tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất khi cho đồ thị - bảng biến thiên

Phương pháp giải:

Xác định tập xác định hoặc khoảng xét của hàm số.

Quan sát đồ thị/bảng biến thiên để xác định các giá trị f(x) mà hàm số đạt được.

- Giá trị lớn nhất (GTLN) là giá trị M sao cho: f(x) ≤ M với mọi x thuộc tập đang xét, đồng thời tồn tại x₀ để f(x₀) = M.

- Giá trị nhỏ nhất (GTNN) là giá trị m sao cho: f(x) ≥ m với mọi x thuộc tập đang xét, đồng thời tồn tại x₀ để f(x₀) = m.

Nếu đề cho bảng biến thiên, đọc các giá trị tại điểm cực trị và hai đầu mút của khoảng xét. Sau đó so sánh để kết luận.

Ví dụ: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số trên [-2;3].

x              -2                                      1                                   3

f'(x)                               +                 0                -

f(x)           2                   ↗                5                ↘                 3

Lời giải

Từ bảng biến thiên:

- Khi x tăng từ -2 đến 1, hàm số tăng và đạt f(1) = 5.

- Khi x tăng từ 1 đến 3, hàm số giảm.

Tại hai đầu mút: f(-2) = 2, f(3) = 3.

So sánh các giá trị: 2, 5, 3.

Do đó:

$\max _{[-2 ; 3]} f(x)=5$ đạt tại $\mathrm{x}=1$.

$\min _{-[-2 ; 3]} f(x)=2$ đạt tại $\mathrm{x}=-2$.

Tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số trên miền D

Phương pháp giải:

- Khảo sát sự biến thiên của hàm số y = f(x) trên tập xác định D.

- Lập bảng biến thiên cho hàm số trên D dựa vào kết quả khảo sát.

- Dựa vào kết quả của bảng biến thiên để đưa ra kết luận về giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số.

Ví dụ: Tìm giá trị nhỏ nhất, lớn nhất của hàm số phân thức: $\mathrm{y}=\frac{x^2+x+4}{x+1}$ trên nửa khoảng (-1; 2].

Lời giải

Xét hàm số $\mathrm{y}=\frac{x^2+x+4}{x+1}$ xác định trên nửa khoảng (-1; 2].

Tính đạo hàm: $\mathrm{y}^{\prime}=\frac{(2 x+1)(x+1)-\left(x^2+x+4\right) \cdot 1}{(x+1)^2}=\frac{x^2+2 x-3}{(x+1)^2}$

Giải phương trình $\mathrm{y}^{\prime}=0$ :

y'=0⇒x2+2x-3=0⇔x=1∈(-1;2]x=-3∉(-1;2]\mathrm{y}^{\prime}=0 \Rightarrow \mathrm{x}^2+2 \mathrm{x}-3=0 \Leftrightarrow\left[\begin{array}{l}x=1 \in(-1 ; 2] \\x=-3 \notin(-1 ; 2]\end{array}\right.


Tính các giới hạn và giá trị tại biên:

$\begin{aligned} & \lim_{x \to -1^{+}} \frac{x^2+x+4}{x+1} = +\infty \\ & y(1) = \frac{1^2+1+4}{1+1} = 3 \\ & y(2) = \frac{2^2+2+4}{2+1} = \frac{10}{3} \end{aligned}$

x              -1                                   1                                   2

y'                                 -                 0                +

y              +∞              ↘                3                ↗                103

Vậy hàm số có giá trị nhỏ nhất $\lim _{x \in(-1 ; 2]} \mathrm{y}=3$ tại $\mathrm{x}=1$.

Hàm số không có giá trị lớn nhất (do bề mặt đồ thị tiến dần đến $+\infty$ khi x tiến về $-1^{+}$).

Tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số trên một khoảng

Phương pháp giải:

- Tìm tập xác định (nếu đề chưa cho khoảng).

- Tính y' = f'(x); tìm các điểm mà đạo hàm bằng không hoặc không xác định.

- Lập bảng biến thiên

Ví dụ: Tìm giá trị lớn nhất của hàm số y = -x³ + 3x² - 2 trên khoảng (0; 3).

Lời giải

Ta có: y' = -3x² + 6x 

Giải phương trình đạo hàm: $\mathrm{y}^{\prime}=0 \Leftrightarrow-3 \mathrm{x}^2+6 \mathrm{x}=0 \Leftrightarrow\left[\begin{array}{l}x=0 \\ x=2\end{array}\right.$

Vì đang xét hàm số trên khoảng $(0 ; 3)$ nên ta loại giá trị $\mathrm{x}=0$, nhận $\mathrm{x}=2$.
Xét dấu $\mathrm{y}^{\prime}$ : Trên khoảng $(0 ; 2), \mathrm{y}^{\prime}>0$ (hàm đồng biến); trên khoảng (2; 3), $\mathrm{y}^{\prime}<0$ (hàm nghịch biến).

Tại $\mathrm{x}=2$, giá trị của hàm số là $\mathrm{y}=-(2)^3+3(2)^2-2=2$.

Từ sự biến thiên, suy ra giá trị lớn nhất của hàm số trên khoảng (0; 3) là max $\mathrm{y}=2$ đạt tại $x=2$.

Xem thêm: Cách xét tính đơn điệu của hàm số lớp 12 chi tiết, dễ hiểu

Tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số trên một đoạn

Phương pháp giải:

- Tìm các điểm $\mathrm{x}_{\mathrm{i}} \in(\mathrm{a} ; \mathrm{b})(\mathrm{i}=1,2,3, \ldots, \mathrm{n})$ mà tại đó $\mathrm{f}^{\prime}\left(\mathrm{x}_{\mathrm{i}}\right)=0$

- Tính $\mathrm{f}(\mathrm{a}), \mathrm{f}(\mathrm{b}), \mathrm{f}\left(\mathrm{x}_{\mathrm{i}}\right)(\mathrm{i}=1,2, \ldots, \mathrm{n})$

- Khi đó ta có:

$\begin{aligned} \max_{[a ; b]} f(x) &= \max \{f(a); f(b); f(x_i)\} \\ \min_{[a ; b]} f(x) &= \min \{f(a); f(b); f(x_i)\} \end{aligned}$

Ví dụ: Giá trị lớn nhất, nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}^2+2$ trên đoạn [-1, 3]

Lời giải

$\begin{aligned} & f'(x) = 3x^2 - 6x \\ & f'(x) = 0 \Leftrightarrow \left[ \begin{array}{l} x = 0 \in [-1; 3] \\ x = 2 \in [-1; 3] \end{array} \right. \end{aligned}$


Ta có: $f(-1)=-2 ; f(0)=2 ; f(2)=-2 ; f(3)=2$
Vậy: $\max _{[-1 ; 3]} f(x)=2$ đạt tại $\mathrm{x}=0$ và $\mathrm{x}=3$.

min[-1;3]f(x)=-2   đạt tại x=-1 và x=2.\min _{[-1 ; 3]} f(x)=-2 \quad \text { đạt tại } \mathrm{x}=-1 \text { và } \mathrm{x}=2 .

Cách tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số

Bài tập tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số lớp 12

Để củng cố bài tập tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số, các con có thể luyện tập từ những bài cơ bản đến nâng cao sau: 

Bài 1: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số bậc ba y = x³ - 3x² - 9x + 35 trên đoạn [-4; 4].

Bài 2: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số phân thức y = (2x - 1) / (x + 1) trên đoạn [0; 2].

Bài 3: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số trùng phương y = -x⁴ + 2x² + 3 trên đoạn [0; 2].

Bài 4: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\mathrm{x}-\sqrt{x-1}$ trên đoạn [1; 5].

Bài 5: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số lượng giác $\mathrm{y}=\sin \mathrm{x}+\cos \mathrm{x}$ trên đoạn $[0 ; \pi]$.

Bài 6: Tìm giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\frac{x+4}{x}$ trên khoảng $(0 ;+\infty)$.

Bài 7: Cho hàm số $\mathrm{y}=\frac{x+m}{x-1}$ (m là tham số thực). Tìm m để giá trị lớn nhất của hàm số trên đoạn [2; 4] bằng 2.

Bài 8: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{mũ} \mathrm{y}=\left(\mathrm{x}^2-2 \mathrm{x}\right) e^x$ trên đoạn [-1; 2].

Bài 9: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số logarit $\mathrm{y}=\mathrm{x} \ln \mathrm{x}$ trên đoạn $\left[1 ; \mathrm{e}^2\right]$.

Bài 10: Đặt ần phụ để tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\sin ^2 \mathrm{x}-4$ $\sin \mathrm{x}+5$.

Bài 11: Gọi S là tập hợp tất cả các giá trị thực của tham số m sao cho giá trị lớn nhất của hàm số $\mathrm{y}=\left|\mathrm{x}^3-3 \mathrm{x}+\mathrm{m}\right|$ trên đoạn [0;2] bằng 3. Tìm tồng các phần tử của tập S.

Bài 12: Tìm m để giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\left|\mathrm{x}^2-4 \mathrm{x}+\mathrm{m}\right|$ trên đoạn [1; 4] đạt giá trị lớn nhất.

Bài 13: Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\sqrt{x^2-2 x+5}+$ $\sqrt{x^2-10 x+29}$

Bài 14: Một xưởng sản xuất muốn gò một thùng tôn hình hộp chữ nhật không nắp có thể tích $\mathrm{V}=500 \mathrm{dm}^3$. Biết đáy thùng là hình vuông, hãy xác định độ dài cạnh đáy và chiều cao của thùng để lượng tôn dùng làm thùng là ít nhất (bỏ qua diện tích các mép dán, mép hàn).

Bài 15: Sử dụng phương pháp miền giá trị để tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số $\mathrm{y}=\frac{\sin x+2 \cos x+1}{\sin x+\cos x+2}$.

Bài tập tìm giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số lớp 12

Hy vọng cách phân chia chuyên đề theo từng dạng bài đã giúp các con không còn lúng túng khi gặp bài giá trị lớn nhất nhỏ nhất của hàm số trong quá trình học và ôn tập. Để được củng cố kiến thức từ nền tảng đến vận dụng, ba mẹ có thể tham khảo khóa học Toán tại Học là Giỏi, nơi con được học theo chuyên đề và luyện tập thường xuyên. 

Chủ đề:

Đăng ký học thử ngay hôm nay

Để con học sớm - Ôn sâu và nhận ưu đãi học phí!

Bài viết liên quan

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 01:00 AM

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết

Nắm trọn công thức tính chu vi tứ giác bất kỳ và các tứ giác đặc biệt (hình vuông, chữ nhật, bình hành, hình thoi, hình thang) kèm các dạng bài tập thực hành có lời giải.

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 12:52 AM

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10

Tìm hiểu chi tiết tập hợp rỗng là gì, ký hiệu, tính chất quan trọng, cách phân biệt với tập {0} cùng 3 bước nhận biết và bộ bài tập Toán lớp 10 thực hành dễ hiểu.

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ
schedule

Thứ ba, 10/11/2026 02:48 AM

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ

Hướng dẫn chi tiết cách tính chu vi tam giác thường, vuông, cân, đều và nửa chu vi. Tổng hợp công thức suy rộng cùng bài tập tự luyện có lời giải chuẩn xác.

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật
schedule

Thứ hai, 9/11/2026 03:16 AM

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật

Hình chữ nhật là một trong những dạng hình học phẳng quen thuộc trong chương trình Toán tiểu học (lớp 3, lớp 4) và tiếp tục được ứng dụng nhiều ở các bậc học cao hơn cùng đời sống thực tế

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12
schedule

Thứ tư, 7/10/2026 03:49 AM

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12

Khi phân tích một mẫu số liệu, chỉ nhìn vào các giá trị lớn hay nhỏ là chưa đủ để đánh giá dữ liệu phân tán như thế nào. Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ giúp con có thêm những công cụ để nhìn rõ đặc điểm của mẫu số liệu. Đây cũng là nội dung được trình bày trong SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, tạo nền tảng để học sinh đọc hiểu và phân tích số liệu một cách có cơ sở. Hãy cùng Học là Giỏi hệ thống lại phần kiến thức lý thuyết và bài tập trọng tâm dựa theo SGK Kết nối tri thức với cuộc sống trong bài dưới đây.

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập
schedule

Thứ ba, 6/10/2026 04:45 PM

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập

Hệ trục tọa độ trong không gian là một nội dung mà học sinh lớp 12 cần nắm vững trong chương trình Toán. Với cách tiếp cận bằng tọa độ, những điểm, vectơ hay đối tượng hình học vốn khá trừu tượng sẽ được biểu diễn bằng các con số cụ thể, giúp con dễ hình dung, tính toán và giải bài. Bám sát SGK Toán 12 Kết nối tri thức với cuộc sống, Học là Giỏi đã hệ thống phần lý thuyết trọng tâm kèm bài tập vận dụng, giúp con củng cố kiến thức, rèn kỹ năng khi làm bài.

message.svg zalo.png