Trang chủ › Cẩm nang học tập › Cẩm nang kiến thức

Chinh phục kiến thức về phương trình bậc nhất hai ẩn

schedule.svg

Thứ sáu, 8/11/2024 08:04 AM

Tác giả: Admin Hoclagioi

Phương trình bậc nhất hai ẩn bổ trợ rất nhiều trong nhiều bài toán đại số, cho phép khám phá mối quan hệ giữa các cặp giá trị của x và y. Cùng gia sư online Học là Giỏi tìm hiểu khái niệm này và xem xét những đặc điểm của phương trình bậc nhất hai ẩn nhé!

Mục lục [Ẩn]

Khái niệm phương trình bậc nhất hai ẩn

Khái niệm phương trình bậc nhất hai ẩn

Phương trình bậc nhất hai ẩn với các biến x và y là một dạng biểu thức toán học có cấu trúc như sau: ax+by=c, trong đó a, b, và c là các hằng số đã biết, với điều kiện a ≠ 0 hoặc b ≠ 0.

Khi một cặp số (x0,y0) được thay vào phương trình và làm cho giá trị ở vế trái bằng với vế phải, thì cặp số đó được coi là một nghiệm của phương trình.

Lưu ý: 

+ Trên mặt phẳng tọa độ Oxy, mỗi nghiệm (x0,y0) của phương trình ax+by=c được biểu diễn bằng một điểm có tọa độ (x0,y0) trên mặt phẳng đó.

+ Chúng ta cũng có thể áp dụng các quy tắc chuyển vế và quy tắc nhân từ phương trình bậc nhất một ẩn để biến đổi phương trình bậc nhất hai ẩn.

Ví dụ: 2x+y=12, x−y=2,...

Tập nghiệm của phương trình bậc nhất hai ẩn

Phương trình bậc nhất hai ẩn dạng ax+by=c luôn có vô số nghiệm. Tập hợp các nghiệm của phương trình này được biểu diễn bằng một đường thẳng d có dạng ax+by=c.

+ Trường hợp a≠0 và b=0: Khi đó, phương trình có nghiệm {x=ca, y∈R}, nghĩa là y có thể là bất kỳ giá trị nào trong tập số thực R. Đường thẳng d sẽ song song hoặc trùng với trục tung.

Trường hợp a≠0 và b=0

Trường hợp a=0 và b≠0: Trong trường hợp này, nghiệm của phương trình là {x∈R, y=cb}, tức là x có thể nhận bất kỳ giá trị thực nào. Đường thẳng d sẽ song song hoặc trùng với trục hoành.

Trường hợp a=0 và b≠0

Trường hợp a≠0 và b≠0: Khi cả hai hằng số a và b đều khác 0, phương trình có nghiệm dưới dạng {x∈R, y=−abx+cb}. Trong trường hợp này, đường thẳng d là đồ thị của hàm số y=−ab x+cb.

Trường hợp a≠0 và b≠0

Bài tập phương trình bậc nhất hai ẩn

Để nắm rõ kiến thức cơ bản trên thì phải luyện tập thường xuyên với các dạng bài tập. Dưới đây là các dạng cơ bản và nâng cao mà bạn có thể tham khảo.

Bài tập cơ bản

Bài 1: Viết phương trình bậc nhất hai ẩn có hai nghiệm là (2,0) và (−1,−2)

Vì các nghiệm của phương trình bậc nhất hai ẩn nằm trên một đường thẳng, nên ta đặt đường thẳng đó có dạng d: y=ax+b.

Thay giá trị (x,y)=(2,0) vào phương trình đường thẳng d, ta được:
0 = 2a+b(1)

Thay giá trị (x,y)=(−1,−2) vào phương trình đường thẳng d, ta có:
−2 = −a+b(2)

Từ phương trình (2), ta suy ra:
b=−2+ab = -2 + a, thay vào (1) ta được:
2a+(−2+a)=02a + (-2 + a) = 0
⇒3a−2=0\Rightarrow 3a - 2 = 0
⇒3a=2\Rightarrow 3a = 2
⇒a=23\Rightarrow a = \frac{2}{3}

Thế giá trị của a vào (2):
b=−2+23=−43b = -2 + \frac{2}{3} = -\frac{4}{3}

Vậy phương trình đường thẳng d là y=23x−43y = \frac{2}{3}x - \frac{4}{3}​.

Để đưa về dạng phương trình bậc nhất hai ẩn, ta nhân cả hai vế với 3, được: 3y=2x−4
⇒2x−3y−4=0\Rightarrow 2x - 3y - 4 = 0

Vậy phương trình bậc nhất hai ẩn cần tìm là 2x−3y−4=0.

Bài 2:  Tìm công thức nghiệm tổng quát và biểu diễn tập nghiệm của phương trình 2x−3y=5

Xét phương trình 2x−3y=5, ta có:

a=2≠0a = 2 \neq 0

b=−3≠0b = -3 \neq 0

Vì a và b đều khác 0, nên phương trình này có nghiệm tổng quát với dạng:

{x∈R,  y=−abx+cb}\{ x \in \mathbb{R}, \; y = -\frac{a}{b} x + \frac{c}{b} \}

Thay các giá trị a=2, b=−3, và c=5 vào, ta có:

{x∈R,  y=23x−53}\{ x \in \mathbb{R}, \; y = \frac{2}{3}x - \frac{5}{3} \}

Để biểu diễn tập nghiệm trên mặt phẳng tọa độ, ta vẽ đường thẳng y=23x−53y = \frac{2}{3}x - \frac{5}{3}​.

Khi x=0x = 0, ta có y=−53y = -\frac{5}{3}​, tương ứng với điểm A(0;−53)A(0; -\frac{5}{3}).

Khi y=0y = 0, ta có x=52x = \frac{5}{2}, tương ứng với điểm B(52;0)B(\frac{5}{2}; 0).

Vậy tập nghiệm của phương trình 2x−3y=5 được biểu diễn bằng đường thẳng qua hai điểm A(0;−53)A(0; -\frac{5}{3}) và B(52;0)B(\frac{5}{2}; 0) trên mặt phẳng tọa độ.

phương trình 2x−3y=5

Bài tập nâng cao

Bài 3: Cho đường thẳng d có phương trình: (m−2)x+(3m−1)y=6m−2.

Tìm giá trị m sao cho:

a) d song song hoặc trùng với trục hoành

b) d song song hoặc trùng với trục tung

c) d đi qua điểm A(1,−1)A(1, -1)A(1,−1)

Giải

a) Để đường thẳng d song song hoặc trùng với trục hoành, ta cần:

a=0  và  b≠0

Thay vào phương trình:

m−2=0  và  3m−1≠0

<=>m=2  và m≠13

Vậy m=2 thì d sẽ song song với trục hoành.

b) Để d song song hoặc trùng với trục tung, ta cần:

a≠0  và  b=0

Từ đây, ta có:

m−2≠0  và  3m−1=0

<=>m≠2  và  m=13

Vậy m=13m = \frac{1}{3} thì d sẽ song song với trục tung.

c) Để đường thẳng d đi qua điểm A(1,−1), ta thay x=1 và y=−1 vào phương trình của d:

(m−2)⋅1+(3m−1)⋅(−1)=6m−2(m - 2) \cdot 1 + (3m - 1) \cdot (-1) = 6m - 2

Giải phương trình:

m−2−3m+1=6m−2m - 2 - 3m + 1 = 6m - 2

 −2m−1=6m−2-2m - 1 = 6m - 2

 −8m=−1-8m = -1

 m=18m = \frac{1}{8}

Vậy m=18m = \frac{1}{8}​ thì d sẽ đi qua điểm A(1,−1)A(1, -1).

Bài tập tự luyện

Bài 3: Tìm giá trị của m để phương trình bậc nhất hai ẩn m+1 x−2y=m+1\sqrt{m + 1} \, x - 2y = m + 1 có một nghiệm là (1;−1).

Bài 4: Cho hai nghiệm của phương trình bậc nhất hai ẩn là (2;3) và (4;6). Tìm phương trình bậc nhất hai ẩn đó.

Bài 5: Viết công thức tổng quát và biểu diễn tập nghiệm của các phương trình sau trên mặt phẳng tọa độ:

a) 3x−y=5

b) 2x+0y=6

c) 0x+3y=9.

Kết luận

Nhờ phương trình bậc nhất hai ẩn, những cặp giá trị của x và y hiện lên thành các điểm cụ thể, tạo nên một đường thẳng biểu diễn vô số nghiệm mà phương trình đã cho. Qua các bài tập và ví dụ, chúng ta nắm được cách thiết lập phương trình và hiểu sâu hơn về các điều kiện để đường thẳng song song hay trùng với trục tọa độ. Trung tâm gia sư online Học là Giỏi hy vọng rằng qua những kiến thức này, bạn sẽ tự tin hơn mỗi khi đối mặt với các bài toán nâng cao hơn trong tương lai.

 

Chủ đề:

Đăng ký học thử ngay hôm nay

Để con học sớm - Ôn sâu và nhận ưu đãi học phí!

Bài viết liên quan

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 01:00 AM

Công thức tính chu vi tứ giác: Lý thuyết, phân loại và bài tập giải chi tiết

Nắm trọn công thức tính chu vi tứ giác bất kỳ và các tứ giác đặc biệt (hình vuông, chữ nhật, bình hành, hình thoi, hình thang) kèm các dạng bài tập thực hành có lời giải.

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10
schedule

Thứ ba, 17/11/2026 12:52 AM

Tập hợp rỗng là gì? Lý thuyết, cách nhận biết và bài tập Toán 10

Tìm hiểu chi tiết tập hợp rỗng là gì, ký hiệu, tính chất quan trọng, cách phân biệt với tập {0} cùng 3 bước nhận biết và bộ bài tập Toán lớp 10 thực hành dễ hiểu.

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ
schedule

Thứ ba, 10/11/2026 02:48 AM

Công Thức Tính Chu Vi Tam Giác Đầy Đủ

Hướng dẫn chi tiết cách tính chu vi tam giác thường, vuông, cân, đều và nửa chu vi. Tổng hợp công thức suy rộng cùng bài tập tự luyện có lời giải chuẩn xác.

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật
schedule

Thứ hai, 9/11/2026 03:16 AM

Công thức tính chu vi, diện tích hình chữ nhật

Hình chữ nhật là một trong những dạng hình học phẳng quen thuộc trong chương trình Toán tiểu học (lớp 3, lớp 4) và tiếp tục được ứng dụng nhiều ở các bậc học cao hơn cùng đời sống thực tế

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12
schedule

Thứ tư, 7/10/2026 03:49 AM

Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ lớp 12

Khi phân tích một mẫu số liệu, chỉ nhìn vào các giá trị lớn hay nhỏ là chưa đủ để đánh giá dữ liệu phân tán như thế nào. Khoảng biến thiên, khoảng tứ phân vị và giá trị ngoại lệ giúp con có thêm những công cụ để nhìn rõ đặc điểm của mẫu số liệu. Đây cũng là nội dung được trình bày trong SGK Kết nối tri thức với cuộc sống, tạo nền tảng để học sinh đọc hiểu và phân tích số liệu một cách có cơ sở. Hãy cùng Học là Giỏi hệ thống lại phần kiến thức lý thuyết và bài tập trọng tâm dựa theo SGK Kết nối tri thức với cuộc sống trong bài dưới đây.

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập
schedule

Thứ ba, 6/10/2026 04:45 PM

Hệ trục tọa độ trong không gian lớp 12: Lý thuyết & Bài tập

Hệ trục tọa độ trong không gian là một nội dung mà học sinh lớp 12 cần nắm vững trong chương trình Toán. Với cách tiếp cận bằng tọa độ, những điểm, vectơ hay đối tượng hình học vốn khá trừu tượng sẽ được biểu diễn bằng các con số cụ thể, giúp con dễ hình dung, tính toán và giải bài. Bám sát SGK Toán 12 Kết nối tri thức với cuộc sống, Học là Giỏi đã hệ thống phần lý thuyết trọng tâm kèm bài tập vận dụng, giúp con củng cố kiến thức, rèn kỹ năng khi làm bài.

message.svg zalo.png