Toán tư duy là gì? Lợi ích khi cho trẻ học Toán tư duy

Toán tư duy là gì?

Toán tư duy là phương pháp học Toán chú trọng phát triển khả năng tư duy logic, tư duy phân tích và năng lực giải quyết vấn đề của trẻ, thay vì chỉ tập trung vào việc ghi nhớ công thức hay thực hiện phép tính một cách máy móc. Trọng tâm của phương pháp này là quá trình suy nghĩ, giúp trẻ hiểu rõ bản chất của bài toán trước khi tìm ra hướng giải phù hợp.

Xét về bản chất, toán tư duy được xem là một công cụ giúp khai phá tiềm năng của não bộ. Trong quá trình học, trẻ được khuyến khích quan sát, phân tích, liên kết thông tin và diễn đạt suy nghĩ của mình một cách rõ ràng. Những hoạt động này giúp kích hoạt đồng thời nhiều năng lực nhận thức, góp phần rèn luyện sự linh hoạt của tư duy và tăng khả năng tập trung, ghi nhớ.

Với Toán tư duy, trẻ được học cách tìm hiểu bản chất của vấn đề thay vì chỉ áp dụng công thức sẵn có cho mọi dạng bài. Trẻ được hướng dẫn tìm hiểu mối quan hệ giữa các dữ kiện, lý do hình thành phép tính và cách vận dụng kiến thức được học vào thực tiễn. Khi đã nắm vững bản chất kiến thức đó, trẻ có thể chủ động xử lý các bài toán mới, kể cả những dạng chưa từng được tiếp cận trước đó.

So sánh Toán tư duy và Toán thông thường

Dù cùng hướng đến mục tiêu giúp trẻ học Toán, Toán tư duy và Toán thông thường có sự  khác biệt rõ rệt về bản chất, cách học và các kĩ năng hình thành cho người học. Dưới đây là bảng so sánh sự khác biệt giữa phương pháp học Toán này và Toán thông thường:

Lợi ích của Toán tư duy

Phương pháp học Toán này đem đến nhiều lợi ích cho trẻ, nổi bật là những lợi ích dưới đây:

Kích thích sự phát triển đồng đều của hai bán cầu não

Trong quá trình học, trẻ không chỉ sử dụng não trái để tư duy logic và xử lý các con số, mà còn phải dùng não phải để quan sát hình ảnh và tưởng tượng. Sự phối hợp này giúp não bộ hoạt động linh hoạt hơn và có sự cân bằng trong hoạt động của cả hai bán cầu não.

Tăng khả năng ghi nhớ 

Khi kiến thức được tiếp cận thông qua hình ảnh, trải nghiệm và hiểu sâu về bản chất, việc ghi nhớ không còn mang tính tạm thời hay “học vẹt”. Trẻ sẽ ghi nhớ lâu hơn vì hiểu rõ kiến thức mình đang học. Đồng thời, khi ghi nhớ để tính nhẩm, trẻ cũng hình thành thói quen ghi nhớ thông tin tốt hơn.

Nhạy bén hơn trong việc xử lý thông tin và giải quyết vấn đề

Trẻ được rèn luyện thói quen phân tích dữ kiện, tư duy logic, xác định trọng tâm vấn đề và lựa chọn hướng giải quyết phù hợp nhất. Kỹ năng này không chỉ hữu ích trong môn Toán mà còn hỗ trợ trẻ trong nhiều tình huống học tập và các tình huống hằng ngày.

Phát triển tư duy phản biện

Thay vì giải bài Toán với một lời giải duy nhất, trẻ được khuyến khích đặt câu hỏi, kiểm tra tính hợp lý của cách làm và suy nghĩ nhiều cách tiếp cận khác nhu. Quá trình này giúp trẻ hình thành tư duy độc lập, biết đánh giá vấn đề dựa trên lập luận và minh chứng rõ ràng.

Cải thiện khả năng diễn đạt

Thông qua việc giải thích cách làm và trình bày lời giải, đặc biệt trong các phương pháp như Mathnasium, trẻ còn được cải thiện đáng kể về khả năng diễn đạt. Việc diễn giải suy nghĩ bằng lời giúp trẻ rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ, sắp xếp ý tưởng và trình bày mạch lạc hơn, từ đó gia tăng sự tự tin trong giao tiếp và học tập.

Xây dựng nền tảng Toán học vững chắc

Toán tư duy cũng góp phần xây dựng nền tảng toán học vững chắc và nâng cao sự tự tin của trẻ khi học Toán. Khi trẻ có thể tự mình giải quyết một bài toán khó, tính nhẩm nhanh chóng và chính xác, trẻ sẽ dần hình thành niềm tin vào năng lực cá nhân và tự tin hơn khi học môn học này.  

Tạo hứng thú khi học Toán

Cuối cùng, phương pháp này cũng giúp trẻ tạo hứng thú tự nhiên trong quá trình học Toán. Những con số khô khan được chuyển hóa thành trò chơi, hình ảnh và các tình huống gần gũi với thực tế, giúp trẻ tiếp cận kiến thức một cách nhẹ nhàng và tích cực hơn. Nhờ phương pháp học tập chủ động này, việc Toán không còn là áp lực, mà trở thành một hoạt động khám phá kích thích sự tò mò và niềm yêu thích học tập lâu dài ở trẻ.

Các phương pháp học Toán theo hướng tư duy

Có vô số các cách dạy Toán tư duy cho trẻ, mỗi cách dạy đều có những ưu, nhược điểm riêng. Nhìn chung, các cách dạy phương pháp học Toán này cho trẻ được chia ra làm ba nhóm: nhóm phương pháp rèn luyện kĩ năng tính nhẩm, nhóm phương pháp giúp phát triển tư duy logic đa chiều và nhóm phương pháp có tính trải nghiệm thực tế cao.  

Phương pháp giúp rèn luyện kĩ năng tính nhẩm

Nhóm phương pháp rèn luyện kĩ năng tính nhẩm là những phương pháp được áp dụng rộng rãi nhất và có hiệu quả nổi bật nhất. Tiêu biểu trong nhóm này gồm các phương pháp : Soroban, UCMAS và Finger Math. Mặc dù có cách tiếp cận khác nhau, các phương pháp này đều dựa trên một cơ chế chung là hình ảnh hóa con số nhằm hỗ trợ não bộ xử lý thông tin nhanh và chính xác hơn, bao gồm các phương pháp: Soroban, UCMAS và Finger Math.

Toán Soroban là phương pháp học toán dựa trên bàn tính truyền thống của Nhật Bản. Trẻ bắt đầu làm quen với cách học này bằng việc thao tác trực tiếp trên bàn tính Soroban để thực hiện các phép tính từ cơ bản tới nâng cao, sau đó chuyển dần sang tưởng tượng bàn tính trong đầu để tính nhẩm. Quá trình này giúp trẻ hình thành khả năng hình dung con số một cách trực quan, từ đó giúp nâng cao khả năng tập trung và ghi nhớ khi tính nhẩm.

UCMAS là phương pháp được phát triển từ nền tảng Soroban nhưng được thiết kế với lộ trình học và phương pháp giảng dạy có tính hệ thống hơn. Với phương pháp này, trẻ vừa được luyện kĩ năng tính nhẩm, vừa được rèn luyện phản xạ tư duy thông qua các hoạt động kết hợp giữa nghe, nhìn và xử lý số liệu trong thời gian ngắn. Mục tiêu của UCMAS là giúp trẻ thực hiện phép tính hoàn toàn trong đầu với tốc độ nhanh chóng và độ chính xác cao.

Finger Math là phương pháp sử dụng 10 ngón tay như một công cụ tính toán trực quan để trẻ làm quen với các con số và phép tính cộng, trừ cơ bản. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với trẻ ở độ tuổi mầm non và đầu tiểu học, khi tư duy cần được gắn với hình ảnh để trẻ dễ tiếp thu hơn. Phương pháp này giúp trẻ tiếp cận toán học một cách gần gũi và ít áp lực hơn.

Phương pháp giúp phát triển tư duy logic đa chiều

Bên cạnh các phương pháp chú trọng rèn luyện tính nhẩm, nhiều chương trình toán tư duy hiện nay tập trung phát triển tư duy logic đa chiều thông qua việc cá nhân hóa quá trình học tập. Tiêu biểu cho nhóm này là hai phương pháp: Mathnasium và CPA Singapore. Cả hai phương pháp đều hướng đến việc giúp học sinh hiểu sâu bản chất và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt.

Mathnasium xây dựng lộ trình học dựa trên năng lực riêng của từng học sinh. Trước khi bắt đầu, trẻ được đánh giá đầu vào để xác định điểm mạnh, điểm yếu, từ đó thiết kế riêng chương trình học phù hợp. Trong quá trình học, học sinh được khuyến khích trình bày cách giải, phân tích nhiều hướng tiếp cận cho cùng một bài toán. Cách học này giúp trẻ phát triển tư duy logic, khả năng lập luận và hình thành thói quen suy nghĩ đa chiều.

CPA Singapore là phương pháp dạy toán theo tiến trình cụ thể, với hình ảnh và sự trừu tượng. Trẻ được tiếp cận kiến thức từ các vật thể trực quan, sau đó chuyển sang hình ảnh minh họa và cuối cùng là ký hiệu, công thức toán học. Lộ trình này giúp học sinh dễ nhớ các khái niệm hơn trước khi thao tác với các biểu thức trừu tượng, từ đó giảm tình trạng học thuộc máy móc.

Phương pháp có tính trải nghiệm thực tế cao

Trong các phương pháp toán tư duy hiện nay, POMath là phương pháp nổi bật nhờ cách tiếp cận giàu tính trải nghiệm, đưa Toán học ra khỏi khuôn khổ bài vở và gắn trực tiếp với các tình huống quen thuộc trong đời sống. 

Cách học của POMath tập trung vào việc học Toán thông qua trải nghiệm. Trẻ được tham gia các hoạt động, trò chơi trí tuệ, mô hình hóa Toán học vào các tình huống thực tế hoặc bài toán gắn với đời sống hằng ngày. Từ những trải nghiệm đó, giáo viên đóng vai trò định hướng, giúp trẻ rút ra khái niệm toán học, nhận diện quy luật và hình thành tư duy logic một cách tự nhiên.

POMath cũng là phương pháp có định hướng phát triển năng lực cá nhân. Trẻ được khuyến khích trình bày suy nghĩ, thử nhiều cách tiếp cận khác nhau và tự điều chỉnh cách làm khi gặp sai sót, nhờ đó, trẻ chủ động hơn trong việc khám phá kiến thức.

Các phương pháp rèn luyện Toán tư duy hiệu quả

Để việc học Toán tư duy phát huy hiệu quả, trẻ cũng cần có phương pháp rèn luyện phù hợp để phát trau dồi và phát huy năng lực tư duy. Dưới đây là một số cách rèn luyện phương pháp học Toán này:

Tham gia các hoạt động mang tính trải nghiệm

Đây là phương pháp mang lại hiệu quả lâu dài cho việc phát triển tư duy. Trẻ sẽ học tốt hơn khi được tiếp cận kiến thức qua tình huống thực tế, trò chơi trí tuệ hoặc các bài toán gắn với đời sống hằng ngày. 

Chơi trò chơi tư duy và giải các bài toán mở

Những trò chơi trí tuệ đòi hỏi tính toán, suy luận và lập kế hoạch giúp trẻ hình thành khả năng tư duy logic, dự đoán và ra quyết định. Trong quá trình chơi, trẻ không chỉ học cách xử lý tình huống mà còn rèn luyện sự tập trung và khả năng điều chỉnh chiến lược khi điều kiện thay đổi.

Tham gia các hoạt động liên quan đến Toán

Đây cũng là phương pháp góp phần quan trọng trong việc phát triển năng lực Toán tư duy ở trẻ. Khi trẻ được tiếp cận với các hoạt động như sinh hoạt học thuật, tham gia các câu lạc bộ Toán học, các kì thi về Toán hoặc trao đổi kiến thức theo nhóm,... trẻ sẽ có điều kiện tiếp xúc với nhiều dạng Toán khác nhau, được học hỏi và chia sẻ lối tư duy. Quá trình này giúp trẻ mở rộng góc nhìn và học hỏi được nhiều hướng tiếp cận khác nhau.

Khuyến khích trẻ diễn đạt lại suy nghĩ 

Khi trẻ giải thích lại suy nghĩ bằng lời cách mình tiếp cận bài toán, não bộ buộc phải sắp xếp lại thông tin một cách logic. Việc này không chỉ giúp trẻ hiểu sâu hơn về kiến thức và hướng  giải quyết bài Toán, mà còn giúp rèn luyện kĩ năng rà soát tư duy và tự đặt câu hỏi để khẳng định lại cách tiếp cận vấn đề của mình. 

Xây dựng lộ trình học cá nhân hóa 

Mỗi trẻ có nhịp độ tiếp thu kiến thức và thế mạnh riêng, vì vậy việc điều chỉnh mức độ bài học phù hợp sẽ giúp trẻ không bị áp lực khi học Toán tư duy. Khi được tiếp xúc với lượng kiến thức vừa phải, đúng với khả năng, trẻ sẽ tiếp thu tốt hơn và chủ động hơn trong việc tìm tòi và khám phá kiến thức mới.

Lời khuyên cho cha mẹ khi dạy trẻ học Toán tư duy

Khi cho trẻ tiếp cận toán tư duy, phụ huynh cần cân nhắc trên cơ sở nhu cầu thực tế và mức độ tiếp thu kiến thức của từng trẻ thay vì lựa chọn phương pháp tư duy cho trẻ theo xu hướng. 

Trước hết, độ tuổi và khả năng nhận thức của trẻ cần được xem xét kỹ lưỡng. Ở mỗi giai đoạn phát triển, trẻ có mức độ tiếp thu khác nhau, do đó phương pháp và nội dung học cần được điều chỉnh phù hợp. Với trẻ nhỏ, nên ưu tiên các hình thức học nhẹ nhàng, trực quan; với trẻ lớn hơn, có thể lựa chọn phương pháp học toán tư duy tập trung vào các yếu tố phân tích và lập luận logic. Phụ huynh nên tìm hiểu rõ mục tiêu đào tạo, cách triển khai và lộ trình học của từng chương trình toán tư duy, đồng thời theo dõi sự tiến bộ và mức độ hứng thú của trẻ để có phương án điều chỉnh kịp thời.

Ba mẹ cũng cần tránh tạo áp lực về kết quả học tập cho trẻ. Đây là phương pháp học chú trọng vào quá trình suy nghĩ và cách tiếp cận vấn đề và cần rèn luyện trong thời gian dài để phát huy hiệu quả. Khi trẻ được tiếp thu kiến thức theo nhịp độ tiếp thu của mình, trẻ sẽ ghi nhớ và hiểu kiến thức tốt hơn. 

Bên cạnh đó, sự đồng hành của ba mẹ cũng góp phần quan trọng vào hiệu quả rèn luyện phương pháp học Toán này của trẻ. Việc đặt câu hỏi gợi mở và khuyến khích trẻ trình bày suy nghĩ hàng ngày sẽ giúp trẻ củng cố thói quen tư duy logic một cách tự nhiên.

Cuối cùng, ba mẹ cần kiên nhẫn và hiểu học Toán theo phương pháp tư duy là một quá trình học tập lâu dài. Hiệu quả của phương pháp này không thể đánh giá trong thời gian ngắn. Khi được tiếp cận đúng cách và rèn luyện thường xuyên, phương pháp học Toán này sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho việc học tốt môn Toán và thúc đẩy sự phát triển tư duy của trẻ.

Toán tư duy không chỉ là một phương pháp học Toán, mà là cơ sở giúp trẻ hình thành năng lực tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và phát triển các kĩ năng cần thiết một cách chủ động. Khi được tiếp cận đúng cách, học theo phương pháp phù hợp, phương pháp này sẽ tạo lợi thế lớn cho sự phát triển của trẻ. Hệ thống giáo dục Học là Giỏi hy vọng qua bài viết này, quý phụ huynh đã hiểu hơn về phương pháp này và cách lựa chọn cách học phù hợp cho con em mình! Tham gia ngay khóa học môn Toán cho trẻ tại Học là Giỏi ngay hôm nay để hiểu thêm về Toán tư duy!